WEISS L. - Ο "αγαθός" as ο "δυνατός" in the Hippias minor

 

Λήψη υλικού σε pdf

 

Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν ότι για τον Σωκράτη το επιχείρημα ότι ο συνειδητός ψεύτης είναι καλύτερος από τον ασυνείδητο συνδέεται με το ότι εν τέλει ο γνωστικός είναι ένα και το αυτό, είτε ως ψεύτης είτε ως φιλαλήθης.

Η συγγραφέας εντοπίζει μια αντίφαση στο σωκρατικό επιχείρημα: το ότι ο γνωστικός έχει πράγματι και τις δύο ιδιότητες δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε από τις δύο δεν διαφοροποιεί (συμπεριφορικά) την ποιότητα της απάντησής του.

Ο Mulhern θεωρεί ότι με την ειδική έννοια που χρησιμοποιεί ο Σωκράτης της έννοιες δεν υπάρχει αντίφαση: ενώ ο Ιππίας ονομάζει τον Οδυσσέα πολύτροπο και θέλει να δηλώσει τον κακοπροαίρετο ψεύδη (συμπεριφορικά), ο Σωκράτης θεωρεί ότι ο «πολύτροπος» είναι απλά αυτός που μπορεί, ξέρει να λέει ψέματα άρα είναι ίδιος (από άποψη ικανότητας, γνώσης) με έναν που μπορεί και ξέρει να λέει την αλήθεια.

Από την στιγμή που καταφέρνει να αποσπάσει από τον Ιππία την διαβεβαίωση (366β) ότι «ψευδής» είναι αυτός που μπορεί (και όχι αυτός που θέλει) να ψεύδεται και ότι οι άκοντες είναι μόνο εξ’ αυτού του λόγου κατώτεροι, επιδίδεται σε μια σωρεία παραδειγμάτων προκειμένου να καταδείξει ότι αυτός ο «ψευδής» είναι το ίδιο με τον φιλαλήθη.

Διευκρινίζεται πάλι ότι ο Ιππίας εξ αρχής χρησιμοποιεί τον «πολύτροπο» για να υποδηλώσει κάτι υποτιμητικό (ενέχει μια ποιοτική υποβάθμιση). Ο Σωκράτης αντιλαμβάνεται την διαφορά που υπάρχει στην αντίληψη αυτού (που τον θεωρεί απλά ως «ικανό/ δυνατό») και του Ιππία σε σχέση με το «πολύτροπος» και επιχειρεί να του αποσπάσει απαντήσεις που θα οδηγούσαν τον Ιππία στην δική του κατεύθυνση.  Αυτό το κάνει με τους στίχους της Ιλιάδας που υποδεικνύει ότι ο Όμηρος δεν χρησιμοποιεί το πολύτροπος ως ισοδύναμο του ψεύτη (αφού και ο Αχιλλέας έλεγε ψέματα). Ο Ιππίας του απαντά ότι ο Οδυσσέας το κάνει εκ προθέσεως ενώ ο Αχιλλέας όχι (370ε) αλλά ήδη έχει δηλώσει ότι ο ενσυνείδητος ψεύτης (με την έννοια της ικανότητας) είναι πιο δυνατός άρα δεν μπορεί να δεχτεί ότι ο Οδυσσέας είναι πιο ικανός με την έννοια ότι μόνο αυτός σε σχέση με τον Αχιλλέα ξέρει πράγματι να ψεύδεται.

Αν όμως υποτεθεί ότι πράγματι ο Σωκράτης φτάνει στο συμπέρασμα ότι ο αληθής και ο ψευδής είναι ίδιοι τουλάχιστον ως προς την ικανότητα, γιατί ο Ιππίας και πάλι αρνείται; Δεν είναι μάλλον το ότι αρνείται το συμπέρασμα όσο το ότι διατηρεί για τις λέξεις αυτές μια ποιοτική (συμπεριφορική) χρήση.

Κάτι τελευταίο: η ένταση στην επιχειρηματολογία του Σωκράτη στο τελευταίο μέρος έρχεται με την εξομοίωση του δυνατού και του αγαθού: ενώ δηλαδή από άποψη ικανότητας, ο γνωστικός ψεύτης και φιλαλήθης είναι το ίδιο (πρώτο μέρος), ο Σωκράτης κάνει για πρώτη φορά στο τρίτο μέρος ένα άλμα καθώς ταυτίζει τον γνωστικό με τον αγαθό. Δηλαδή κάθε γνωστικός είναι καλύτερος από κάθε μη γνωστικό. Το εάν με αυτό το συμπέρασμα ο Σωκράτης δίνει στον γνωστικό ένα ηθικό πλεονέκτημα (που δεν του είχε αναγνωρίσει στο πρώτο μέρος) μένει άγνωστο και γι’ αυτό το λόγο ο Πλάτων έχει επικριθεί ακόμη και σοφιστεία (αν και οι καλοπροαίρετοι το βλέπουν ως αιχμή κατά των σοφιστών και ότι ποτέ δεν θα μπορούσε να δοθεί ηθικός χαρακτήρας σε έναν, έστω ικανό, ψεύτη). Εάν λοιπόν ο Σωκράτης δυσανασχετεί στο τέλος με το συμπέρασμα είναι ότι ορίζοντας την δικαιοσύνη ως δύναμη φάνηκε εν τέλει να οδηγείται επαγωγικά ότι ο γνωστικός που είναι ικανός/ δυνατός είναι εν τέλει και δίκαιος (ακόμη και λέει ψέματα!).

Η σωστή προσέγγιση του διαλόγου είναι λοιπόν να θεωρηθεί ότι ο γνωστικός είναι καλός και ανώτερος ως προς μια ικανότητα και μόνο και όχι ως προς την ποιότητα της πράξης τους (ο συνειδητός ψεύτης ανώτερος επειδή ξέρει την δικαιοσύνη και όχι επειδή είναι δίκαιος).

 
 

Οποιαδήποτε επισήμανση επί του παρόντος υλικού, καταχωρήστε την εδώ